Našiot prepodoben i golem otec Naum, soglasno vospituvanjeto na blagorodnite roditeli, otkažuvajќi se od blagorodstvoto i bogatstvoto, im se pridruži na ramnoapostolnite braќa Konstantin Filosof i Metodij. Stanuvajќi im pridružnik na ovie prekrasni maži i blagovesnici na Vistinata, se predade vo nivni race.
Niv gi imaše za primer vo sè i za svoi učiteli, poučuvajќi se vo nivnoto učilište od delata na sveti Grigorij Bogoslov, sveti Justin Filosof, sveti Grigorij Neokesariski, sveti Vasilij Veliki, sveti Jovan Zlatoust, sveti Grigorij Niski, Blažen Avgustin, sveti Jovan Damaskin, i podgotvuvajќi se za golemoto apostolsko delo što go očekuvaše.
Rakovodeni od zborovite na Spasitelot: „Odete po siot svet i propovedajte go Evangelieto na sekoe sozdanie“ (Marko 16, 15), tie go prevedoa Svetoto Pismo – Stariot i Noviot Zavet kako i Liturgijata na sveti Jovan Zlatoust od grčki na slovensko-makedonski jazik, sozdavajќi ja za ovaa cel glagolicata, predavajќi go jasno slovenskiot zbor so bukvi i so izrazni zborovi kakvi što pronajdoa. Na ovoj način ѝ dadoa na svojata misija cvrsta osnova vo pismo i knigi. Pred da go objavat toa korisno i Božjo delo meѓu tamošnite narodi, svetite Metodij, Kiril, Kliment, blaženiot Naum i drugite so niv sveti učenici-apostoli, zaedno rešija da go pretstavat pred Vselenskata Crkva, za da dobie sila i potvrda. Gi zedoa knigite, i ispolneti so Božjiot Duh, okolu 869 g. stignaa vo starata prestolnina na Romeite – Rim. Togaš beše arhierej golemiot Adrijan II (867-72). Toj, otkako razbra za doaѓanjeto na Svetite, gi presretna oddaleku so celiot sveštenički sobor i toržestveno gi proslavi, kako što se praktikuvalo vo takvi slučai za svetiteli. A sveti Naum, iako beše pomlad od sopatnicite, im beše ednakov na svoite sotrudnici vo apostolskata revnost i vo čudotvornata sila, kako i vo učenosta i vo poznavanjeto na mnogu jazici. Tamu, koga vleguvaa vo gradot, Gospod, Koj gi proslavuva onie što Go slavat, pokaža preku Svoite služiteli natprirodni čuda.
Taka mnogu slepi progledaa, mnozina svieni se ispravija, gluvi i nemi progovorija i proslušaa, hromi proodija i drugi se očistija od nečistite duhovi i se iscelija od raznovidni bolesti. Od tie čuda i od drugi Božji otkrovenija, koga arhierejot vide i sfati deka se od Boga dela, gi zamoli Svetite da mu gi pokažat knigite što gi prevedoa. Štom mu gi donesoa, toj gi proveri so celata svoja strogost, sramnuvajќi go grčkiot so slovenskiot tekst, gi proglasi za verodostojni, gi odobri kako pogodni vo sekoj pogled za evangelizacija na slovenskiot narod, i reče: „Gospod e blagosloven! Ovie knigi se vistinski prinesuvanja žrtvi na Boga, Nemu ugodni!“ Potoa tie otslužija Božestvena Liturgija i papata go potstriža vo golema shima Konstantin i go nareče Kiril, a Metodij go naznači za Arhiepiskop na Moravija i cela Panonija, so sedište vo drevnata episkopska stolica Sirmium (Sremska Mitrovica), so jurisdikcija nad slovenskite zemji na Panonija, Moravija, Slovačka i del od Hrvatska. Potoa gi rakopoloži svetite Kliment i Naum zaedno so drugite sveštenici i ѓakoni i blagoslovi da se služi Liturgija na slovenski jazik vo gradskite crkvi.
Otkako Svetite go ispolnija dobročestivoto delo, tie sakaa da se vratat nazad, sekoj vo svoeto mesto. Togaš gi presretna celiot narod od gradot so golemi počesti i ljubov. A i tie se trudea sekade kade što imaše teškotii i bolesti da isceluvaat. A načinot na koj lekuvaše sveti Naum beše čudesen i dostoen da se prikaže: od negovite oči se izlevaše iscelitelska sila, koja gi lekuvaše bolestite kaj oni koi so vera ќe poglednea vo očite na ovoj svet ugodnik Božji. So sila bea oddeleni onie koi gi sledea, so mnogu solzi i so tažni lica, i na krajot, koga se prostuvaa eden od drug so celivi i duhovna ljubov, blagoslovuvajќi gi, Svetitelite trgnaa po patot. Po kratko vreme, na 14 fevruari 869 g., vo manastir vo Rim se upokoi bogonosniot Kiril i negovoto sefalno telo beše položeno vo hramot na sveti Kliment Rimski. A sveti Metodij, pak, ja ostavi žalosta po svojot roden brat Kiril, i otkako dobi razrešuvanje od blaženiot papa Adrijan, otide so site svoi učenici vo Panonija. I tamu sè dobro uredi i pouči. Sveti Metodij 24 godini noseše arhierejski čin vo Moravija i Panonija i, pokraj drugata dejnost, rakovodeše vo Velegrad slovensko pastirsko učilište, kade što učea mnogu učenici i kade što beše centarot na slovenskoto bogosluženje i obrazovanie za tie državi. Koga umre vo 885 g., toj ostavi golem broj učenici (sveštenici, ѓakoni, ipoѓakoni), do 200 na broj, koi bea vospitanici na toa učilište, vo čie podgotvuvanje sekako učestvuvaše i prezviterot Naum, meѓu drugite izbrani učenici, koi revnosno propovedaa vo svojata okolina, pišuvaa i preveduvaa crkovni knigi. Prvenstvoto meѓu učenicite go držeše Gorazd, kogo samiot sveti Metodij go proglasi za Moravski Arhiepiskop koga dobi izvestie od Gospod za svoeto upokojuvanje. No drskata tolpa od eretici ne prestana da se bori protiv nego duri i po negovata smrt. Taka tie go lišija Gorazd od episkopska vlast i arhierejstvoto go prezede nekoj Latin, narečen Vihing, koj beše opijanet od besnotijata na eresta. Toj so svojata grupa počna da go napaѓa pravoslavnoto mnozinstvo na učenicite na sveti Metodij. Ispolnet so eretičkoto učenje na Makedonij i Apolinarij, toj go prevrti celoto svetootečko učenje na sveti Metodij i baraše od vernite da ispovedaat deka Sinot e roden od Otecot, a deka Duhot izleguva od Sinot.
Togaš Svetite počnaa da se borat protiv tie soblaznuvanja i silno da go propovedaat pravilnoto učenje za Svetiot Duh, preobraќajќi mnozina vo Pravoslavieto i glasno ispovedaa: „Nie veruvame deka Duhot proizleguva od Otecot i deka Otecot e pričina na raѓanjeto na Sinot, no deka e prisuten vo Sinot i sekogaš preku Nego se razdava na dostojnite. Meѓutoa, edno e izleguvanje, a drugo e razdavanje. Prvoto go objasnuva načinot na postoenjeto na Duhot, zašto, kako što e Sinot od Otecot po raѓanje, taka e Duhot po proizleguvanje od Nego. Davanjeto ne go objasnuva načinot na postoenjeto, no pokažuva obogatuvanje i razdavanje… Svetiot evangelist Jovan ni Go pretstavuva Sinot, Koj zboruva za Duhot na vistinata, Kojšto izleguva od Otecot. Zatoa prestanete da go ostrite strašniot meč protiv sebesi. Prestanete da se sprotivstavuvate na Božjiot Sin, Golemiot Blagovestitel, od Kogo, preku i za Kogo e celoto Evangelie, i bez Duhot da učite za Duhot, ili podobro da rečeme da zboruvate vo protivniot duh!“ Vihingovcite (Franko-Germanite) vidoa deka ne možat so logika i so Otkrovenie Božjo da ja branat svojata teza, pa pribegnaa kon lukavstvo: prvo se zakolnaa pred Svetopolk – knezot na Moravija, deka pravo veruvaat, a toj zatoa im ja predade Crkvata vo tie mesta, i togaš tie go započnaa strašnoto gonenje na Metodievite učenici i sledbenici. Gi prisiluvaa da ja primat nečestivata dogma, gi mačea besčovečno, im gi razgrabuvaa domovite, gi vlečkaa goli niz trnje. Prezviterite i ѓakonite što bea pomladi gi prodavaa na Evreite kako robovi.
Svetite Gorazd, Kliment, Naum, Lavrentij i Angelarij i mnogu drugi znameniti maži gi okovaa vo prangi i gi zatvorija vo temnica, kade što im beše zabraneta sekakva uteha, bidejќi po nikakov način pri niv ne smeeja da pristapat ni rodnini ni poznati. No, što promisluva Bog, Koj ne dozvoluva da se navreduvaat i obesčestuvaat Negovite luѓe? Koga se naoѓaa Svetite vo zatvorot i peeja od celata duša i srce ednoglasno „Gospodi, Presvetiot Tvoj Duh…“, o čudo, golem zemjotres se sluči, celoto mesto se zatrese, i padnaa mnogu ѕidovi i kuќi na tiranite, pa padnaa sindžirite i jažinjata od racete i nozete na Svetite. Sveti Naum ja pokaža silata na svojata molitva koga čudotvorejќi ja otvori zatvorskata kapija. I site zaedno izlegoa i trgnaa po patot, raduvajќi se kako nekogaš apostolite, zašto se udostoija da stradaat poradi Svetiot Duh, kako onie poradi imeto na Raspnatiot Vladika. I site se začudija pred toa čudo i gi narekoa Svetite golemi. No jazikot na ereticite povtorno se obide da go izopači čudoto, pripišuvajќi go toa na Velzevul, kako što napravija Judejcite pred Hristos. Potoa, bidejќi bezumniot knez ne možeše da go razbere ova čudo – Svetite povtorno bea staveni vo okovi, poteški od prvite i so zatvorski maki pobezuspešni od poranešnite. Izminaa tri dena. I koga ja završuvaa molitvata na Tretiot čas, povtorno stana istoto što i porano: zemjotres i šum od neboto i raskršuvanje na prangite. I bez da mu soopštat za toa nešto na knezot, bogoborcite povtorno gi podložija Svetite na istite mačenja.
Otkako izminaa deset dena, pak, po tretpat Bog gi poseti podvižnicite, no besčuvstvitelnite eretici povtorno si ostanaa taka zaslepeni. I taka vrz bolkite od ranite im se naložija na Svetitelite ušte pogolemi stradanja. Bidejќi imaa od knezot dozvola da se odnesuvaat so niv kako im e ugodno, tie gi izvlekoa od zatvorot i gi izmačuvaa so besčovečni udari. Po takvite udari, ne im dozvolija duri ni da se nahranat, bidejќi nikomu ne mu dozvoluvaa da im podade duri ni parče leb na Hristovite slugi. Proglaseni za buntovnici protiv državniot poredok, bea predadeni na vojnicite za da gi odvedat poodelno na razni mesta pokraj Dunav, osuduvajќi gi nebesnite graѓani na izgonuvanje od gradot. I vojnicite – luѓe varvari, gi grabnaa Svetitelite, gi izvedoa nadvor od gradot i otkako gi soblekoa, gi proteraa goli. Sveti Kliment gi zede so sebe svetite Naum i Angelarij i se upati so niv kon Dunav na jug, rakovodejќi se od Evangelieto: „Koga ќe ve izgonat od eden grad, odete vo drug“ (Matej 10, 23). I ete tie pristignaa vo edno selo, vo koe rešija da gi potkrepat svoite tela istošteni od nedostatok na hrana i pokriv. Se rasprašaa koj vo seloto e bogoljubiv, gostoljubiv i pročuen so blagočestiviot svoj život i, otkako najdoa takov, otidoa na gosti kaj nego. Toj čovek imaše edinec sin. No štom vlegoa tuѓincite vo kuќata, sinot umre. Tatkoto, celiot skršen, gi prokolnuvaše i im se zakanuvaše, smetajќi gi za maѓesnici i demoni. No i Svetite sami stradaa ne pomalku od tatkoto. Togaš tie se oddadoa na molitva, uspokojuvajќi go so krotost silniot gnev na tatkoto. I navistina, štom se pomolija za deteto – o novo čudo!, o, Tvojata večno svetla blagodat, Spasitelu Hriste! – na ožalosteniot tatko živ mu go predadoa sinot. Tatkoto, pak, nadvor od sebesi od radost vikaše: „Prostete, prostete mi prepodobni Otci. Jas ništo ne znaev za vas i zatoa sum povinoven. No eve vi sè što imam, pa i samiot ќe vi bidam sluga!“ Zadovolni od verata na čovekot, tie smireno zedoa samo ona što im beše najpotrebno za patuvanjeto što im pretstoeše i trgnaa po patot što vodeše kon Dunav. Koga stignaa na dunavskiot breg i go vidoa silnoto i poradi toa nepreodno tečenie, otkako zavrzaa tri drva so loza, so molitvi i Božjo čudo ja preminaa rekata na drugata strana i stignaa do Belgrad. Tamošniot voen namesnik ubavo gi prečeka i gi prati kaj vladetelot po ime Mihail-Boris2, koj so počesti i velelepno gi pozdravi, blagodarejќi Mu na Bog bidejќi dobi takvi učiteli, ne obični luѓe, tuku ispovednici i mačenici. Toj nekoe vreme gi zadrža vo Preslav, a potoa spored želbata gi rasporedi vo mestata naokolu, za da go propovedaat imeto Hristovo. Im naredi na graѓanite da gi slušaat Svetite i da im se potčinuvaat na naredbite, kako da se negovi, i da im pomagaat vo gradenjeto na svetite hramovi koi tie ќe sakaat da gi gradat, za da se množi blagočestieto. Vo Preslav sveti Naum raboteše sedum godini (886-893) razvivajќi učitelska dejnost. Tamu go prodolžuvaše deloto na svoite učiteli, potkrepen od Duhot. Ja šireše pismenosta, podgotvuvaše sveštenici, go objasnuvaše i tolkuvaše Svetoto Pismo i delata na svetite Otci, a ponadarenite sveštenici gi pottiknuvaše da prepišuvaat i da sozdavaat svoi dela. Toj isto taka imaše i uloga na dvorski sovetnik, prvo kaj knezot Mihail-Boris, a potoa i kaj negoviot naslednik carot Simeon.
A sveti Kliment beše ispraten za učitel vo oblasta Kutmičevica vo Makedonija, kade što dobi mnogu povolni uslovi za rabota. Toj vo manastirot za svoj pomošnik podocna go zede sveti Naum za da mu pomaga vo učitelstvuvanjeto i drugite dela. Koga knezot Mihail-Boris se povleče zaminuvajќi vo manastir i na prestolot dojde negoviot blagočestiv sin Simeon (893-927), toj go predloži sveti Kliment za episkop na Dremvica i Belica (se smeta deka e ova Tiveriopolskata eparhija – denešna Strumica). Taka vo 893 godina sveti Kliment stana prv slovenski episkop na Balkanot meѓu romejskite episkopi. Na svoeto mesto na Ohridskiot univerzitet toj togaš go postavi sveti Naum, kako najdostoen naslednik, da ja prodolži negovata učitelska dejnost. Svetite Kliment i Naum go potkrepija deloto na svoite učiteli Kiril i Metodij postavuvajќi cvrst temel na pravoslavnata slovenska Crkva i na pravoslavnata slovenska kultura vo Makedonija, kako i vo drugite pravoslavni zemji: Bugarija, Srbija, Rusija i dr. So hristijanskoto slovensko učilište i prosveta, so podgotvuvanjeto na sveštenici i drugi klirici obrazovani na slovenski jazik, so voveduvanjeto i širenjeto na slovenskiot jazik vo site bogoslužbi i vo celata prosveta, od crkvite vo Makedonija go otstranija paganstvoto kako i grčkoto i latinskoto vlijanie. Vo sekoja parohija dejstvuvaa po 300 odbrani učenici (učiteli, propovednici, klirici), a nivniot vkupen broj iznesuvaše 3500, od koi polovinata, ako ne i poveќe neposredno se bea napoile od blagodatnoto slovo na sveti Naum. Vo Ohridskiot kniževen centar sveti Naum raboteše sedum godini. Ova učilište imaše karakter na univerzitetska ustanova i so pravo denes se smeta za prv univerzitet vo Evropa. Siot ovoj trud davaše obilni plodovi ušte vo toa vreme. Vo 900 godina sveti Naum na bregot na Ohridskoto Ezero osnova manastir posveten na svetiot arhangel Mihail i site sveti nebesni i bestelesni sili, kojšto go osveti Episkopot Kliment. So povlekuvanjeto vo manastirot, sveti Naum se vgradi vo temelite na monaštvoto vo Makedonija, i okolu nego se sobraa mnoštvo monasi od celiot Balkan. I otkako napravi sè što Mu e blagougodno na Bog, počina tamu blaženiot Naum vo dlaboka starost i Mu ja predade svojata duša na Bog na 23 dekemvri 910 godina. A česnoto telo negovo beše položeno vo grobot, vo desnoto krilo na hramot, od Hristoviot arhierej Kliment Ohridski, koj se upokoi šest godini podocna.
Ušte na krajot na desettiot vek svetite Naum i Kliment se kanonizirani za svetiteli. Sveti Naum e počituvan ušte za vreme na životot, a osobeno po povlekuvanjeto vo manastirot i za vreme na otšelništvoto vo krajezerskite pešteri, kako dobrodetelen i svet podvižnik i kako čudotvorec. Sveti Naum beše mudar učitel, bogovdahnoven rakovoditel na monasite, strog podvižnik, čudotvoren molitvenik i duhovnik. Praveše mnogu čuda za vreme na životot i po smrtta. Od negovite čudotvorni mošti i denes se slučuvaat mnogubrojni čuda, iscelenija od teški bolesti, osobeno ludilo i demonoopsednatost. Mnogumina bolni doaѓaat na negoviot grob i toa ne samo pravoslavni tuku i luѓe od druga vera. Vo 1926 godina eden musliman od Resen donesuva kambana za da ja priloži na manastirot od blagodarnost što Svetitelot mu go beše izlekuval bratot i od smrtna postela go podignal povtorno vo život. Imeto na priložnikot e DŽemail Zizo, a na negoviot brat Sulejman Zizo, i dvajcata ugledni graѓani na togašen Resen. Zatoa, braќa, i nie da mu posleduvame na dobriot život na ovoj blažen Otec, koj se začuva napolno devstven i čist i koj pretrpe mnogu bedi i napasti poradi vistinskata Božja vera, pa so nego da gi dostigneme večnite bogatstva na našiot Gospod Isus Hristos, vo slava na Otecot, na Sinot i na Svetiot Duh, sekogaš i vo site vekovi. Amin.
Tropar
Prilepuvajќi se kon Hrista, si go ostavil svetot; plotta raspnuvajќi ja živeeše po Duhot, preblažen Naume. Trudejќi se da se podvizuvaš apostolski, go ulovi kon verata bezbrojnoto mizisko mnoštvo. Taka i nas so tvoite molitvi izbavi n? od iskušenija.
Kondak
O snishoždenie Gospodovo, o ljubov Božja izleana, za narod nebesna koprena, preku tebe velik Naume, nadež naša vo Gospoda polagame, ime ti imenuvame, srce si očistuvame. Moli se za nas angelu na Crkvata koja te proslavuva, za narod koj pred tebe kolena preklonuva.